Free ebook download

تأملی در باب معنای دستگذاری در كليسا

ر بسياري از موارد، مسيحيان هنگام دعا براي يكديگر، بر روی هم دست می‌گذارند.

دیدگاه‌‌های شورای دوم واتیکان در مورد کلیسا

کلیسا چون آغلی درنظر گرفته می‌شود که تنها و یگانه در ورود به آن مسیح است…

ایران صفوی و تجربه میسیونرهای مسیحی در مورد تساهل و رد شدن – بخش سوم

راهبانی که در ایران بودند در فضای آزادی نسبی فعالیت داشتند…

ایران صفوی و تجربه میسیونرهای مسیحی در مورد تساهل و رد شدن – بخش دوم

دران کارملی نقل می‌کنند که چگونه شاه‌عباس در اوایل ژانویۀ ۱۶۲۰، در جشن تبرک آب برای ارامنه حضور یافت و …

ایران صفوی و تجربه میسیونرهای مسیحی در مورد تساهل و رد شدن – بخش اول

بخاطر رقابت و تخاصم صفویان با عثمانیها، سیاستِ نیم‌نگاه صفویان به غرب، به توسعۀ روابط فرهنگی-سیاسی ایران با غرب انجامید

سخنی‭ ‬دربارۀ‭ ‬هایدگر

مارتین‭ ‬هایدگر (Martin Heidegger) (۱۸۸۹ – ۱۹۷۶) یکی‭ ‬از‭ ‬برجسته‌ترین‭ ‬و‭ ‬تأثیرگذارترین‭ ‬و‭ ‬در‌همان‌حال‭ ‬دشوارنویس‌ترین‭ ‬فیلسوفان‭ ‬قرن‭ ‬بیستم‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬همچنان،‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬همۀ‭ ‬توجیهات،‭ ‬هاله‌ای‭ ‬از‭ ‬ابهام‭ ‬و‭ ‬بدبینی‭ ‬به‌خاطر‭ ‬ارتباطش‭ ‬با‭ ‬رژیم‭ ‬نازی،‭ ‬بر‭ ‬شهرتش‭ ‬سایه‭ ‬افکنده‭ ‬است‭. ‬تأثیرگذاری‭ ‬یک‭ ‬اندیشه،‭ ‬هرچند‭ ‬نه‭ ‬الزاماً‭ ‬درستی‭ ‬یا‭ ‬سودمندی‌اش‭ ‬را،‭ ‬از‭ ‬بزرگی‭ ‬موجی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬راه‭ ‬انداخته‭ ‬و‭ ‬واکنش‌های‭ ‬موافق‭ ‬و‭ ‬مخالفی‭ ‬که‭ ‬برانگیخته،‭ ‬می‌توان‭ ‬فهمید‭. ‬در‭ ‬بیان‭ ‬اثرگذاریِ‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬همین‭ ‬بس‭ ‬که‭ ‬بدون‭ ‬آشنایی‭ ‬با‭ ‬مبانی‭ ‬فکری‭ ‬او،‭ ‬نه‭ ‬می‌توانیم‭ ‬هرمنوتیک‭ ‬فلسفی‭ ‬قرن‭ ‬بیستم‭ ‬را‭ ‬بفهمیم‭ ‬و‭ ‬نه‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬الهیاتی‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬برجسته‌ترین‭ ‬الهی‌دانان‭ ‬قرن‭ ‬گذشته،‭ ‬مانند‭ ‬رودولف‭ ‬بولتمان‭ ‬و‭ ‬پُل‭ ‬تیلیش‭ ‬و‭ ‬کارل‭ ‬رانر‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬صریحاً‭ ‬به‭ ‬دِین‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬اذعان‭ ‬کرده‌اند‭. ‬رانر‭ ‬که‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬الهی‌دان‭ ‬کاتولیک‭ ‬در‭ ‬شورای‭ ‬دوم‭ ‬واتیکان‭ ‬بود،‭ ‬گفته‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬‮«‬استادان‭ ‬بسیار‭ ‬داشته،‭ ‬ولی‭ ‬فقط‭ ‬هایدگر‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬واقعی‭ ‬کلمه‭ ‬معلم‭ ‬او‭ ‬بوده‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬البته،‭ ‬در‭ ‬اینجا‭ ‬به‭ ‬نکته‌ای‭ ‬باید‭ ‬توجه‭ ‬کرد‭. ‬اگر‭ ‬یک‭ ‬الهی‌دان‭ ‬اندیشۀ‭ ‬الهیاتی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬فلسفۀ‭ ‬یک‭ ‬فیلسوف‭ ‬خاص‭ ‬بیان‭ ‬می‌کند‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬معنی‭ ‬باشد‭: ‬یا‭ ‬اندیشۀ‭ ‬آن‭ ‬فیلسوف‭ ‬را‭ ‬درست‭ ‬یافته‭ ‬و‭ ‬می‌خواهد‭ ‬الهیات‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬تطبیق‭ ‬دهد،‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬نظر‭ ‬به‭ ‬رواج‭ ‬گستردۀ‭ ‬این‭ ‬اندیشۀ‭ ‬فلسفی‭ ‬و‭ ‬اهمیت‭ ‬آن‭ ‬برای‭ ‬معاصرانش،‭ ‬کوشیده‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬آرای‭ ‬الهیاتی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬زبان‭ ‬و‭ ‬مفاهیم‭ ‬آن‭ ‬بیان‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬الزاماً‭ ‬به‌معنی‭ ‬تأیید‭ ‬و‭ ‬تصویب‭ ‬اندیشۀ‭ ‬فوق‭ ‬نیست‭. ‬البته،‭ ‬در‭ ‬اینجا‭ ‬به‌نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬که‭ ‬الهی‌دانان‭ ‬مذکور،‭ ‬به‭ ‬هایدگر‭ ‬ارادت‭ ‬داشته‌اند‭ ‬و‭ ‬فلسفۀ‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬صرفاً‭ ‬ظرف‭ ‬و‭ ‬ابزاری‭ ‬برای‭ ‬انتقال‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬خود‭ ‬قرار‭ ‬نداده‌اند‭. ‬به‭ ‬آنچه‭ ‬گفتیم،‭ ‬این‭ ‬نکته‭ ‬را‭ ‬هم‭ ‬باید‭ ‬افزود‭ ‬که‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬فلسفۀ‭ ‬خاص‭ ‬به‌معنی‭ ‬تأیید‭ ‬کُلّیت‭ ‬آن‭ ‬نیست؛‭ ‬یعنی‭ ‬برای‭ ‬مثال،‭ ‬اگر‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬پدران‭ ‬کلیسا‭ ‬از‭ ‬فلسفۀ‭ ‬افلاطون‭ ‬یا‭ ‬ارسطو‭ ‬یا‭ ‬افلوطین‭ ‬استفاده‭ ‬کرده‌اند،‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬به‭ ‬منزلۀ‭ ‬تأیید‭ ‬تمام‭ ‬دیدگاه‌های‭ ‬آنها‭ ‬نبوده‭ ‬است‭. ‬هرچند‭ ‬شاید‭ ‬درمورد‭ ‬فلسفه‭ ‬هایدگر‭ ‬چنین‭ ‬استدلال‭ ‬شود‭ ‬که،‭ ‬مثلاً‭ ‬دیدگاه‭ ‬او‭ ‬دربارۀ‭ ‬خدا،‭ ‬از‭ ‬کُلّیت‭ ‬و‭ ‬بنیادهای‭ ‬فلسفۀ‭ ‬او‭ ‬لازم‭ ‬می‌آید‭. ‬با‭ ‬این‭ ‬وصف،‭ ‬همواره‭ ‬چنین‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬تمام‭ ‬آرای‭ ‬یک‭ ‬فیلسوف،‭ ‬از‭ ‬فروعات‭ ‬و‭ ‬استلزامات‭ ‬دیدگاه‭ ‬کلی‭ ‬وی‭ ‬باشند‭. ‬همیشه‭ ‬هم‭ ‬این‭ ‬نوع‭ ‬انسجام‭ ‬در‭ ‬منظومۀ‭ ‬فکری‭ ‬یک‭ ‬فیلسوف‭ ‬حاکم‭ ‬نیست،‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬بود،‭ ‬ما‭ ‬به‭ ‬دوره‌های‭ ‬متقدم‭ ‬و‭ ‬متأخر‭ ‬در‭ ‬اندیشه‌پردازی‌های‭ ‬یک‭ ‬فیلسوف‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬بیانات‭ ‬متعارضی‭ ‬از‭ ‬او‭ ‬برنمی‌خوردیم‭. ‬اما‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬هایدگر‭ ‬می‌توان‭ ‬گفت‭ ‬که‭ ‬بنیاد‭ ‬فلسفۀ‭ ‬او‭ ‬بحث‭ ‬‮«‬وجود‮»‬‭ ‬است‭. ‬هایدگر‭ ‬معتقد‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬فلسفه‭ ‬در‭ ‬غرب‭ ‬به‭ ‬کج‌راهه‭ ‬افتاد،‭ ‬زیرا‭ ‬از‭ ‬بحث‭ ‬وجود‭ ‬که‭ ‬مورد‭ ‬نظر‭ ‬فیلسوفان‭ ‬یونان‭ ‬بود،‭ ‬راهش‭ ‬را‭ ‬به‌طرف‭ ‬بحث‭ ‬‮«‬موجود‮»‬‭ ‬کج‭ ‬کرد‭. ‬هم‭ ‬از‭ ‬این‌رو‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬بیشتر‭ ‬توجه‭ ‬خود‭ ‬را،‭ ‬به‌جای‭ ‬بحث‭ ‬بنیادین‭ ‬وجود،‭ ‬به‭ ‬بررسی‭ ‬خصوصیات‭ ‬موجودات‭ ‬معطوف‭ ‬ساخت‭. ‬همین‭ ‬نیز‭ ‬انسان‭ ‬را‭ ‬اسیر‭ ‬فن‌آوری (تکنولوژی) ‬و‭ ‬دست‌ساخته‌های‭ ‬خویش‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬‮«‬چنین‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬انسان‭ ‬غنی‭ ‬در‭ ‬چیزها‭ ‬و‭ ‬فقیر‭ ‬در‭ ‬روح‭ ‬گردید‭.‬‮»‬‭ ‬این‭ ‬وضع‭ ‬و‭ ‬حال‭ ‬را‭ ‬هایدگر‭ ‬‮«‬فراموشی‭ ‬وجود‮»‬‭ ‬می‌خواند‭.‬

‭ ‬امّا‭ ‬هایدگر‭ ‬که‭ ‬علاقۀ‭ ‬عمیقی‭ ‬به‭ ‬فیلسوفان‭ ‬یونان‭ ‬باستان‭ ‬دارد،‭ ‬از‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬هراکلیت‭ ‬که‭ ‬همه‌چیز‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬تغییر‭ ‬مدام‭ ‬می‌دید‭ ‬و‭ ‬پارمنیدس‭ ‬که‭ ‬درست‭ ‬نقطه‌مقابل‭ ‬او‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬اصل‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬ثبات‭ ‬و‭ ‬سکون‭ ‬قرار‭ ‬می‌داد،‭ ‬نمونه‭ ‬می‌آورد‭ ‬و‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬هر‭ ‬دو‭ ‬فیلسوف‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬موضوع‭ ‬تفکّر‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬پیوند‭ ‬می‌زنند‭ ‬و‭ ‬چنان‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬گویی‭ ‬وجود،‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬اندیشیدن،‭ ‬نمایان‭ ‬می‌سازد‭. ‬ارتباط‭ ‬وجود‭ ‬و‭ ‬اندیشه‭ ‬بنیادی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬بنای‭ ‬معظم‭ ‬فلسفۀ‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬خشت‌به‌خشت‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬می‌سازد‭. ‬بنابراین،‭ ‬‮«‬رابطه‌‌ای‭ ‬نزدیک‭ ‬و‭ ‬بنیادی‭ ‬میان‭ ‬وجود‭ ‬و‭ ‬انسان‭ ‬متفکّر‭ ‬برقرار‭ ‬است‮»‬،‭ ‬زیرا‭ ‬انسان‭ ‬‮«‬یگانه‭ ‬موجودی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬می‌اندیشد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬پی‭ ‬فهم‭ ‬وجود‭ ‬است‭.‬‮»‬

وجود‭ ‬برای‭ ‬آشکارساختن‭ ‬خود‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬تجلّی‌گاهی‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬تجلّی‌گاه،‭ ‬انسان‭ ‬است‭. ‬هایدگر‭ ‬انسان‭ ‬را‭ ‬Dasein‭ ‬اصطلاح‭ ‬کرده‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬فارسی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬‮«‬هستی‌مند‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬هستومند‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬آنجا‭-‬هست‭/‬هستن‮»‬‭ ‬برگردانده‌‌اند،‭ ‬گرچه‭ ‬در‭ ‬تعبیر‭ ‬متعارف‭ ‬این‭ ‬کلمه‭ ‬در‭ ‬زبان‭ ‬آلمانی،‭ ‬این‭ ‬کلمه‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬عامِ‭ ‬‮«‬وجود‮»‬‭ ‬است‭. ‬منظور‭ ‬از‭ ‬دازاین‭ ‬به‌زبان‭ ‬ساده‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬انسان‭ ‬در‭ ‬‮«‬وجود‮»‬‭ ‬حضور‭ ‬دارد‭ – ‬آنجا‭ ‬هست‭ – ‬و‭ ‬این‭ ‬به‭ ‬دو‭ ‬معنی‭ ‬است‭. ‬نخست‭ ‬اینکه‭ ‬وجود‭ ‬او‭ ‬را‭ ‬آغازی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬پایانی‭. ‬پس‭ ‬انسان‭ ‬محدود‭ ‬است،‭ ‬و‭ ‬انسان‭ ‬به‭ ‬محدود‌بودن‭ ‬خود‭ ‬آگاه‭ ‬است‭. ‬لذا‭ ‬انسان‭ ‬به‭ ‬مرگ‭ ‬آگاه‭ ‬است‭. ‬همین‭ ‬مرگ‌آگاهی‭ ‬نیز‭ ‬منشأ‭ ‬اضطراب‭ ‬وجودی‭ ‬انسان‭ ‬می‌گردد‭. ‬از‭ ‬جمله‭ ‬علل‭ ‬این‭ ‬اضطراب‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬انسان‭ ‬می‌داند‭ ‬به‭ ‬تمامی‭ ‬امکانات‭ ‬وجودی‭ ‬خود‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬تحقق‭ ‬بخشد،‭ ‬زیرا‭ ‬فرصتی‭ ‬محدود‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬دارد‭. ‬از‭ ‬آنجا‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬محدودیت‭ ‬در‭ ‬وجود،‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬افق‭ ‬زمان‭ ‬بر‭ ‬انسان‭ ‬آشکار‭ ‬می‌کند،‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬از‭ ‬‮«‬هستی‭ ‬و‭ ‬زمان‮»‬‭ ‬که‭ ‬نام‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬اثر‭ ‬فلسفی‌اش‭ ‬است،‭ ‬سخن‭ ‬می‌گوید‭. ‬دوم‭ ‬اینکه،‭ ‬چنین‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬انسان‭ ‬فقط‭ ‬‮«‬هست‮»‬‭ ‬باشد؛‭ ‬انسان‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬‮«‬هست‌بودن‮»‬،‭ ‬دارای‭ ‬‮«‬فهمی‭ ‬از‭ ‬کیستی‭ ‬و‭ ‬مسئولیت‭ ‬خود‭ ‬است،‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬معنا،‭ ‬او‭ ‬دارای‭ ‬وجود‭ ‬است‮»‬‭. ‬انسان‭ ‬برخلاف‭ ‬سایر‭ ‬باشندگان،‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬قابلیّت‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬‮«‬وجود‮»‬،‭ ‬گویی‭ ‬‮«‬بیرون‭ ‬بجهد‮»‬‭ ‬یا‭ ‬‮«‬بیرون‭ ‬بایستد‮»‬‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬صدد‭ ‬فهم‭ ‬آن‭ ‬برآید‭ ‬و‭ ‬درباره‌اش‭ ‬تصمیم‭ ‬بگیرد؛‭ ‬از‭ ‬همین‌رو،‭ ‬وجود‭ ‬انسان،‭ ‬همین‭ ‬حضور‭ ‬او‭ ‬در‭ ‬هستی،‭ ‬به‌خودی‌خود،‭ ‬روشنی‌گاهی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬وجود‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬تجلّی‭ ‬درمی‌آید‭. ‬البته،‭ ‬بعدها‭ ‬هایدگر‭ ‬نقش‭ ‬تأمّل‭ ‬و‭ ‬تفکّر‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬فرآیندِ‭ ‬تجلّی‭ ‬وجود‭ ‬در‭ ‬انسان،‭ ‬برجسته‌تر‭ ‬می‌سازد‭. ‬به‌گفتۀ‭ ‬توماس‭ ‬آکوئیناس،‭ ‬مفهوم‭ ‬وجود‭ ‬در‭ ‬انسان‭ ‬سرشته‭ ‬است،‭ ‬لذا‭ ‬با‭ ‬نظر‭ ‬کردن‭ ‬به‭ ‬دازاین،‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬اندیشیدن‭ ‬دازاین‭ ‬به‭ ‬وجود،‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬تجلّی‭ ‬وجود‭ ‬رسید‭. ‬هایدگر‭ ‬کتابی‭ ‬دارد‭ ‬به‌نام‭ ‬‮«‬چیست‭ ‬آنچه‭ ‬تفکر‭ ‬می‌خوانندش؟‮»‬‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬فعل‭ ‬آلمانی‭ ‬در‭ ‬عنوان‭ ‬آن،‭ ‬می‌توان‭ ‬آن‌‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬صورت‭ ‬نیز‭ ‬ترجمه‭ ‬کرد‭: ‬‮«‬چیست‭ ‬آنچه‭ ‬تفکّر‭ ‬را‭ ‬فرامی‌خوانَد؟‮»‬‭ ‬منظور‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬عبارت‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬ساده‭ ‬اینکه،‭ ‬تفکّر‭ ‬همانا‭ ‬قرار‭ ‬گرفتن‭ ‬در‭ ‬معرض‭ ‬وجود‭ ‬است؛‭ ‬گشودگی‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬است‭ ‬آنگاه‭ ‬که‭ ‬وجود‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬ما‭ ‬عرضه‭ ‬می‌کند‭. ‬در‭ ‬تأمّلِ‭ ‬انسان‭ ‬دربارۀ‭ ‬وجود،‭ ‬وجود‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬آشکار‭ ‬می‌سازد‭. ‬بنابراین،‭ ‬انسان‭ ‬تجلّی‌گاه‭ ‬خاص‭ ‬وجود‭ ‬می‌گردد‭. ‬باز‭ ‬از‭ ‬همین‌روست‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬حقیقت‭ ‬را‭ ‬صرفاً‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬صِدْق‭ ‬یک‭ ‬گزاره‭ ‬نمی‌گیرد‭. ‬او‭ ‬تعبیر‭ ‬خاص‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬واژۀ‭ ‬یونانی‭ ‬‮«‬حقیقت‮»‬‭ ‬یعنی‭ ‬الثئیا‭ – ‬به‭ ‬آلمانی‭: ‬unverbogenheit‭- ‬دارد‭ ‬که‭ ‬مطابق‭ ‬این‭ ‬تعبیر،‭ ‬می‌توان‭ ‬کلمۀ‭ ‬یونانی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬‮«‬ناپوشیدگی‮»‬،‭ ‬‮«‬ناپنهان‌شدن‮»‬‭ [‬نامستوری‭ ‬به‭ ‬تعبیر‭ ‬سیاوش‭ ‬جمادی‭] ‬و‭ ‬کلاً‭ ‬از‭ ‬کمون‭ ‬و‭ ‬حجاب‭ ‬درآمدن،‭ ‬ترجمه‭ ‬کرد‭. ‬‮«‬ما‭ ‬هنگامی‭ ‬به‭ ‬حقیقت‭ ‬می‌رسیم‭ ‬که‭ ‬چیزی‭ ‬آن‌گونه‭ ‬که‭ ‬هست،‭ ‬بی‌هیچ‭ ‬پنهان‌سازی‭ ‬و‭ ‬پوشیدگی‭ ‬بر‭ ‬ما‭ ‬حاضر‭ ‬شود‭.‬‮»‬‭ ‬بنابراین،‭ ‬چون‭ ‬وجود‭ ‬در‭ ‬دازاین‭ ‬پرده‭ ‬از‭ ‬رخ‭ ‬می‌افکند،‭ ‬دازاین‭ ‬آنگاه‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬خود‭ ‬آگاه‭ ‬می‌گردد‭ ‬و‭ ‬می‌کوشد‭ ‬تا‭ ‬خود‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬امکانات‭ ‬وجودی‭ ‬‌خود‭ ‬تحقق‭ ‬بخشد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬مُد‭ ‬و‭ ‬سلیقۀ‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬عادات‭ ‬همه‌گیر‭ ‬تبعیت‭ ‬نکند،‭ ‬پرده‭ ‬از‭ ‬حقیقت‭ ‬وجود‭ ‬کنار‭ ‬می‌رود،‭ ‬و‭ ‬حقیقتِ‭ ‬پوشیده،‭ ‬ناپوشیده‭ ‬می‌شود‭. ‬بنابراین‭ ‬‮«‬جایگاه‭ ‬حقیقت‭ ‬نه‭ ‬در‭ ‬قضایا‭ ‬بلکه‭ ‬در‭ ‬خود‭ ‬دازاین‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬و‭ ‬چون‭ ‬خروج‭ ‬وجود‭ ‬از‭ ‬پوشیدگی‭ ‬در‭ ‬دازاین‭ ‬صورت‭ ‬می‌گیرد،‭ ‬پس‭ ‬‮«‬حقیقت‭ ‬عبارت‭ ‬از‭ ‬رخدادی‭ ‬در‭ ‬خود‭ ‬دازاین‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬هایدگر‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬این‌گونه‭ ‬تأمل‭ ‬دربارۀ‭ ‬وجود‭ ‬در‭ ‬غرب‭ ‬به‭ ‬حاشیه‭ ‬رانده‭ ‬شد،‭ ‬زیرا‭ ‬به‌جای‭ ‬وجود،‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬موجود‭ ‬معطوف‭ ‬گردیده‭ ‬است؛‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬جلوه‌گاه‭ ‬این‭ ‬چرخش‭ ‬زیانبار،‭ ‬تکنولوژی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬یکسر‭ ‬معطوف‭ ‬به‭ ‬موجودات‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬هایدگر‭ ‬سخت‭ ‬با‭ ‬آن‭ ‬مخالف‭ ‬می‌ورزد؛‭ ‬زیرا‭ ‬از‭ ‬تبعات‭ ‬این‭ ‬چرخش‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬انحراف‭ ‬توجه‭ ‬از‭ ‬موضوع‭ ‬اصلی،‭ ‬در‌‭ ‬پیش‭ ‬گرفتن‭ ‬نوعی‭ ‬از‭ ‬زندگی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬امکانات‭ ‬منحصربه‌فردِ‭ ‬هر‭ ‬دازاین‭ ‬امکان‭ ‬تحقق‭ ‬نمی‌یابد‭. ‬در‭ ‬ادامۀ‭ ‬همین‭ ‬بحث‭ ‬‮«‬به‭ ‬مفهوم‭ ‬دیگری‭ ‬در‭ ‬اندیشۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬می‌رسیم‭ ‬که‭ ‬به‌ظاهر‭ ‬مابه‌ازایی‭ ‬مسیحی‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬آن‭ ‬بحث‭ ‬verfallen‭ ‬یا‭ ‬فروافتادگی‭ ‬یا‭ ‬جذب‌شدن‭ ‬دازاین‭ ‬در‭ ‬محیط‭ ‬زندگی‭ ‬روزمره‌اش‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬ترتیب،‭ ‬دازاین‭ ‬بر‭ ‬اثر‭ ‬‮«‬بودن‭ ‬با‭ ‬دیگران‮»‬‭ ‬که‭ ‬صورتی‭ ‬غیر‭ ‬اصیل‭ ‬از‭ ‬وجود‭ ‬اوست‭ ‬و‭ ‬موجب‭ ‬پدید‭ ‬آمدن‭ ‬نوعی‭ ‬تشابه‭ ‬و‭ ‬یکنواختی‭ ‬و‭ ‬همگونی‭ ‬میان‭ ‬انسان‌ها‭ ‬می‌شود،‭ ‬امکانات‭ ‬وجودی‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬تحقق‭ ‬نمی‌بخشد‭ ‬و‭ ‬‮«‬هنگامی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬ندای‭ ‬وجدان‭ ‬به‭ ‬مسئولیت‭ ‬خود‭ ‬در‭ ‬قبال‭ ‬وجود‭ ‬خویش‭ ‬پی‭ ‬می‌برد،‭ ‬در‭ ‬می‌یابد‭ ‬که‭ ‬مقصر‭ ‬است،‭ ‬چون‭ ‬از‭ ‬عملی‌کردن‭ ‬امکان‌هایش‭ ‬درمانده‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬البته،‭ ‬‮«‬این‭ ‬ندای‭ ‬وجدان‭ ‬صدای‭ ‬خدا‭ ‬یا‭ ‬مقدسان‭ ‬نیست،‮»‬‭ ‬بلکه‭ ‬‮«‬از‭ ‬قوه‭ ‬و‭ ‬قابلیّت‭ ‬خود‭ ‬دازاین‭ ‬برای‭ ‬داشتن‭ ‬وجود‭ ‬اصیل‭ ‬ناشی‭ ‬می‌شود‭. ‬دازاین‭ ‬در‭ ‬وجدان،‭ ‬خودش‭ ‬را‭ ‬مخاطب‭ ‬می‌سازد‭.‬‮»‬‭ ‬همان‌گونه‭ ‬که‭ ‬گفتیم‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬هایدگر‭ ‬هر‭ ‬دازاینی‭ ‬منحصر‌به‌فرد‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬امکانات‭ ‬یگانۀ‭ ‬وجودیِ‭ ‬خویش‭ ‬را‭ ‬دارد‭. ‬حال‭ ‬جالب‭ ‬است‭ ‬بدانیم‭ ‬که‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬الهی‌دانان‭ ‬مسیحی‭ ‬قرن‭ ‬بیستم،‭ ‬مانند‭ ‬پُل‭ ‬تیلیش،‭ ‬دقیقاً‭ ‬بحث‭ ‬گناه‭ ‬و‭ ‬سقوط‭ ‬و‭ ‬نجات‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬همین‭ ‬مفاهیم‭ ‬هایدگری‭ ‬سوار‭ ‬کرده‌اند،‭ ‬بی‌آنکه‭ ‬این‭ ‬مفاهیم‭ ‬در‭ ‬شکل‭ ‬اصیل‭ ‬هایدگری‌شان،‭ ‬الزاماً‭ ‬مسیحی‭ ‬باشند‭.

پس‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬معرفی‭ ‬اجمالی‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬اساسی‌ترین‭ ‬مفاهیم‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر،‭ ‬به‭ ‬خوانندۀ‭ ‬علاقه‌مند‭ ‬به‭ ‬مطالعۀ‭ ‬عمیق‌ترِ‭ ‬ربط‭ ‬و‭ ‬نسبت‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬با‭ ‬مسیحیت‭ ‬و‭ ‬بررسی‭ ‬وجوه‭ ‬تشابه‭ ‬و‭ ‬تفاوت‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬مفاهیم‭ ‬الهیات‭ ‬مسیحی،‭ ‬توصیه‭ ‬می‌کنیم‭ ‬که‭ ‬حتماً‭ ‬کتابی‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬اخیراً‭ ‬از‭ ‬پروفسور‭ ‬جان‭ ‬مک‌کواری (۱۹۱۹ – ۲۰۰۷) فیلسوف‭ ‬و‭ ‬الهی‌دان‭ ‬اسکاتلندی،‭ ‬تحت‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬هایدگر‭ ‬و‭ ‬مسیحیت‮»‬‭ ‬به‭ ‬فارسی‭ ‬ترجمه‭ ‬شده،‭ ‬مطالعه‭ ‬کند‭. ‬نویسندۀ‭ ‬کتاب‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬مترجمان‭ ‬برجستۀ‭ ‬شاهکار‭ ‬هایدگر‭ ‬به‌نام‭ ‬‮«‬هستی‭ ‬و‭ ‬زمان‮»‬‭ ‬به‭ ‬زبان‭ ‬انگلیسی‭ ‬بوده،‭ ‬این‭ ‬کتاب‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬مجموعه‌ای‭ ‬از‭ ‬سخنرانی‌های‭ ‬خود‭ ‬اوست،‭ ‬در‭ ‬هشت‭ ‬فصل‭ ‬تألیف‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬کتاب‌شناسی‭ ‬بسیار‭ ‬مفیدی‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬افزوده‭ ‬است‭. ‬چنان‌که‭ ‬در‭ ‬یادداشت‌های‭ ‬پایانی‭ ‬مقاله‭ ‬نیز‭ ‬آمده‭ ‬است،‭ ‬عمدۀ‭ ‬توضیحات‭ ‬بالا‭ ‬دربارۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬برگرفته‭ ‬از‭ ‬همین‭ ‬کتاب‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬تمهیدی‭ ‬برای‭ ‬معرفی‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬خوانندگان‭ ‬علاقه‌مند‭ ‬باشد‭.‬

‭ ‬کتاب‭ ‬با‭ ‬مقدمه‌‭ ‬و‭ ‬اجمالی‭ ‬از‭ ‬زندگی‭ ‬هایدگر‭ ‬و‭ ‬کار‭ ‬و‭ ‬آثار‭ ‬او‭ ‬آغاز‭ ‬می‌شود‭. ‬در‭ ‬فصل‭ ‬اول،‭ ‬تحت‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬سیر‭ ‬زندگی‭ ‬و‭ ‬کار،‭ ‬و‭ ‬نوشته‌های‭ ‬اولیه‮»‬،‭ ‬نویسنده‭ ‬به‭ ‬سرچشمه‌های‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬نقد‭ ‬بنیادین‭ ‬او‭ ‬به‭ ‬تغییر‭ ‬مسیر‭ ‬فلسفه‭ ‬در‭ ‬غرب،‭ ‬به‭ ‬شرحی‭ ‬که‭ ‬گذشت،‭ ‬می‌پردازد‭. ‬همچنین،‭ ‬به‭ ‬ارتباط‭ ‬هایدگر‭ ‬با‭ ‬پدیدارشناسی‭ ‬هوسرل‭ ‬اشاره‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬سهم‭ ‬مهمی‭ ‬در‭ ‬شکل‌گیری‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬داشت‭. ‬نویسنده‭ ‬ضمن‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬سخنان‭ ‬ستایش‌آمیز‭ ‬تنی‭ ‬چند‭ ‬از‭ ‬الهی‌دانان‭ ‬مشهور‭ ‬مسیحی‭ ‬دربارۀ‭ ‬هایدگر،‭ ‬به‭ ‬موضع‭ ‬محتاطانۀ‭ ‬برخی‭ ‬فیلسوفان‭ ‬دربارۀ‭ ‬او‭ ‬نیز‭ ‬اشاراتی‭ ‬می‌کند‭. ‬نویسنده‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬ستایش‭ ‬گادامر‭ ‬از‭ ‬هایدگر‭ ‬و‭ ‬اینکه‭ ‬دربارۀ‭ ‬او‭ ‬بیان‭ ‬داشت‭ ‬‮«‬مسیحیت‭ ‬اندیشۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬را‭ ‬برانگیخت‮»‬‭ ‬به‭ ‬دیدگاه‭ ‬کارل‭ ‬لویت،‭ ‬شاگرد‭ ‬سابق‭ ‬هایدگر‭ ‬نیز‭ ‬اشاره‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬گفته‭ ‬بود‭: ‬‮«‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬ذاتاً‭ ‬نوعی‭ ‬الهیات‭ ‬بدون‭ ‬خداست‭.‬‮»‬‭ ‬در‭ ‬همین‭ ‬فصل‭ ‬نیز‭ ‬نویسنده‭ ‬اشاره‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬دو‭ ‬دوره‭ ‬در‭ ‬اندیشۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬قابل‭ ‬تشخیص‭ ‬است‭: ‬دوره‌ای‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬پدیدارشناسی‭ ‬را‭ ‬اصل‭ ‬قرار‭ ‬می‌دهد‭ ‬و‭ ‬جهان‭ ‬موجودات‭ ‬را‭ ‬وجود‭ ‬ابزاری‭ ‬برمی‌شمارد‭ ‬و‭ ‬دورۀ‭ ‬دوم‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬به‭ ‬شکلی‭ ‬از‭ ‬عرفان‭ ‬و‭ ‬شعر‭ ‬رو‭ ‬می‌آورد‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬موجودات‭ ‬قائل‭ ‬به‭ ‬وجودی‭ ‬خاص‭ ‬می‌شود‭.

سپس‭ ‬در‭ ‬فصل‌های‭ ‬دوم‭ ‬و‭ ‬سوم‭ ‬به‭ ‬مباحث‭ ‬اساسی‭ ‬کتاب‭ ‬‮«‬هستی‌‭ ‬و‭ ‬زمان‮»‬‭ ‬پرداخته‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬به‌اختصار‭ ‬نکات‭ ‬کلیدی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬شرح‭ ‬بالا‭ ‬از‭ ‬اندیشۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬آوردیم‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬اطالۀ‭ ‬کلام‭ ‬از‭ ‬ذکر‭ ‬دوبارۀ‭ ‬آنها‭ ‬خودداری‭ ‬می‌کنیم‭. ‬نویسنده‭ ‬سپس‭ ‬در‭ ‬فصل‭ ‬چهارم،‭ ‬ذیل‭ ‬‮«‬متافیزیک‭ ‬و‭ ‬الهیات‮»‬‭ ‬به‭ ‬بحث‭ ‬معروف‭ ‬هایدگر‭ ‬در‭ ‬باب‭ ‬متافیزیک‭ ‬و‭ ‬نسبت‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬الهیات‭ ‬می‌پردازد‭. ‬موضوع‭ ‬متافیزیک‭ ‬عمدتاً‭ ‬وجود‭ ‬است‭. ‬هایدگر‭ ‬در‭ ‬درس‌گفتار‭ ‬‮«‬متافیزیک‭ ‬چیست؟‮»‬‭ ‬سخن‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬نقل‭ ‬جمله‌ای‭ ‬از‭ ‬لایب‌نیتس‭ ‬به‭ ‬پایان‭ ‬برده‭ ‬بود،‭ ‬اینکه‭ ‬‮«‬چرا‭ ‬موجودات‭ ‬هستند،‭ ‬به‌جای‭ ‬اینکه‭ ‬عدم‭ ‬باشد؟‮»‬‭ ‬مک‌کواری‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬چون‭ ‬کتاب‭ ‬‮«‬متافیزیک‭ ‬چیست؟‮»‬‭ ‬نیز‭ ‬با‭ ‬همین‭ ‬پرسش‭ ‬آغاز‭ ‬می‌شود،‭ ‬پس‭ ‬احتمالاً‭ ‬این‭ ‬اثر‭ ‬باید‭ ‬دنبالۀ‭ ‬آن‭ ‬درس‌گفتار‭ ‬باشد‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬مباحث‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬به‭ ‬شرحی‭ ‬که‭ ‬گذشت،‭ ‬موضوع‭ ‬اهمیت‭ ‬پرسش‭ ‬دربارۀ‭ ‬وجود‭ ‬را‭ ‬مطرح‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬فلسفۀ‭ ‬غرب‭ ‬با‭ ‬جایگزین‌کردن‭ ‬بحث‭ ‬موجود‭ ‬به‌جای‭ ‬وجود،‭ ‬به‭ ‬کج‌راهه‭ ‬افتاده‭ ‬است‭. ‬هایدگر‭ ‬می‌گوید‭ ‬اساساً‭ ‬این‭ ‬سؤال‭ ‬که‭ ‬‮«‬چرا‭ ‬موجودات‭ ‬به‌جای‭ ‬آنکه‭ ‬نباشند،‭ ‬هستند؟‮»‬‭ ‬برای‭ ‬الهیات‭ ‬مطرح‭ ‬نیست،‭ ‬زیرا‭ ‬الهیات‭ ‬به‌سادگی‭ ‬پاسخ‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬عمل‭ ‬آفرینشگری‭ ‬خدا‭ ‬می‌یابد‭. ‬موجودات‭ ‬هستند،‭ ‬چون‭ ‬خدا‭ ‬آنها‭ ‬را‭ ‬آفریده‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬این‭ ‬ترتیب،‭ ‬الهیات‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬بحث‭ ‬جلوتر‭ ‬نمی‌رود‭.‬

‭ ‬در‭ ‬ادامه،‭ ‬در‭ ‬فصول‭ ‬پنجم‭ ‬و‭ ‬ششم،‭ ‬کتاب‭ ‬به‭ ‬سایر‭ ‬موضوعات‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬رویکرد‭ ‬او‭ ‬به‭ ‬تکنولوژی‭ ‬و‭ ‬شعر‭ ‬و‭ ‬هنر‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬می‌پردازد‭. ‬عنوان‌های‭ ‬این‭ ‬فصول‭ ‬به‭ ‬ترتیب‭ ‬عبارتند‭ ‬از‭: ‬‮«‬شیئیت،‭ ‬تکنولوژی،‭ ‬هنر‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬تفکر،‭ ‬زبان،‭ ‬شعر‮»‬‭. ‬نکتۀ‭ ‬جالبی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬فصل‭ ‬عنوان‭ ‬می‌شود،‭ ‬ارتباط‭ ‬وجود‭ ‬با‭ ‬زبان‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬از‭ ‬زبان‭ ‬به‭ ‬‮«‬خانۀ‭ ‬وجود‮»‬‭ ‬تعبیر‭ ‬می‌کند‭. ‬هایدگر‭ ‬در‭ ‬‮«‬نامه‌ای‭ ‬در‭ ‬باب‭ ‬اومانیسم‭ [‬انسان‌گرایی‭]‬‮»‬‭ ‬در‭ ‬تشریح‭ ‬ارتباطی‭ ‬که‭ ‬میان‭ ‬وجود‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬انسان‭ ‬برقرار‭ ‬است،‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬تا‭ ‬انسان‭ ‬یا‭ ‬هستنده‭ ‬مورد‭ ‬خطاب‭ ‬قرار‭ ‬نگیرد،‭ ‬نمی‌تواند‭ ‬سخن‭ ‬گوید‭. ‬ابتدا‭ ‬او‭ ‬باید‭ ‬‮«‬طرف‭ ‬خطاب‭ ‬وجود‭ ‬قرار‭ ‬گیرد‭.‬‮»‬‭ ‬به‌عبارتی،‭ ‬به‌سخن‌درآمدن،‭ ‬نتیجۀ‭ ‬خطاب‌شدن‭ ‬است؛‭ ‬وجود،‭ ‬هستنده‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬پرسش،‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬سخن‌گفتن،‭ ‬برمی‌انگیزد‭. ‬نویسندۀ‭ ‬این‭ ‬سطور،‭ ‬هنگامی‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬عبارات‭ ‬را‭ ‬می‌خواند‭ ‬به‌یاد‭ ‬کتاب‭ ‬بسیار‭ ‬معروفی‭ ‬از‭ ‬یوجین‭ ‬پترسون‭ ‬افتاد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬آن،‭ ‬نویسندۀ‭ ‬فقید‭ ‬کتاب‭ ‬در‭ ‬شرح‭ ‬دعا‭ ‬آورده‭ ‬بود‭ ‬دعا‭ ‬یا‭ ‬سخن‌گفتن‭ ‬با‭ ‬خدا،‭ ‬نتیجۀ‭ ‬سخن‌گفتن‭ ‬قبلی‭ ‬خدا‭ ‬با‭ ‬ماست‭. ‬خطاب‌کردن‭ ‬خدا‭ ‬در‭ ‬دعا،‭ ‬نتیجۀ‭ ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬فرد‭ ‬قبلاً‭ ‬در‭ ‬روح‭ ‬خود‭ ‬مخاطب‭ ‬کلام‭ ‬خدا‭ ‬قرار‭ ‬گرفته‭ ‬است‭.‬

پس‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬فصول،‭ ‬در‭ ‬فصل‭ ‬هفتم‭ ‬ذیل‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬فقط‭ ‬یک‭ ‬خدا‭ ‬می‌تواند‭ ‬ما‭ ‬را‭ ‬نجات‭ ‬دهد‮»‬،‭ ‬نویسنده‭ ‬به‭ ‬سه‭ ‬اثر‭ ‬از‭ ‬هایدگر‭ ‬می‌پردازد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آنها‭ ‬مفهومی‭ ‬از‭ ‬خدا‭ ‬به‌ظهور‭ ‬می‌رسد‭. ‬بحث‭ ‬این‭ ‬فصل‭ ‬در‭ ‬عین‭ ‬فشردگی،‭ ‬بسیار‭ ‬خواندنی‭ ‬و‭ ‬تأمّل‌برانگیز‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬مدام‭ ‬خواننده‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬پرسش‭ ‬روبه‌رو‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬صافی‭ ‬ذهن‭ ‬مک‌کواری‭ ‬به‌عنوان‭ ‬الهی‌دان‭ ‬مسیحی‭ ‬معتقد‭ ‬تا‭ ‬چه‭ ‬اندازه‭ ‬در‭ ‬تعبیر‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬هایدگر‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬قالبِ‭ ‬خاص،‭ ‬نقش‭ ‬داشته‭ ‬است؟‭ ‬از‭ ‬توضیحات‭ ‬این‭ ‬فصل‭ ‬چنین‭ ‬برمی‌آید‭ ‬که‭ ‬هایدگر‭ ‬‮«‬امر‭ ‬قدسی‮»‬‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬واپسین‭ ‬و‭ ‬ناشناختنی‌ترین‭ ‬ساحت‭ ‬هستی‭ ‬می‌داند‭. ‬از‭ ‬نظر‭ ‬هایدگر،‭ ‬‮«‬امر‭ ‬قدسی‮»‬‭ ‬قدیم‭ ‬و‭ ‬متقدم‭ ‬بر‭ ‬خدایان‭ ‬است‭. ‬‮«‬امر‭ ‬قدسی‮»‬‭ ‬امری‭ ‬واپسین‭ ‬است،‭ ‬در‭ ‬فراسوی‭ ‬الوهیت‭ ‬قرار‭ ‬دارد،‭ ‬گونه‌ای‭ ‬خدا‭ ‬بر‭ ‬فراز‭ ‬خداست،‭ ‬خدا‭ ‬در‭ ‬پس‭ ‬خداست،‭ ‬و‭ ‬‮«‬اگر‭ ‬الهی‭ ‬است‭ ‬به‌سبب‭ ‬قدسی‌بودنش‭ ‬است‭.‬‮»‬‭ ‬امر‭ ‬قدسی‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬معنا‭ ‬‮«‬فراتر‭ ‬از‭ ‬مفهوم‌پردازی‌ها‮»‬‭ ‬قرار‭ ‬دارد‭. ‬نویسنده‭ ‬اشاره‭ ‬می‌کند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬سنت‭ ‬مسیحی،‭ ‬مابه‌ازای‭ ‬این‭ ‬تعبیر‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬تفکّر‭ ‬کسانی‭ ‬چون‭ ‬دیونیسیوس‭ ‬آریوپاگی‭ ‬مجعول‭ ‬می‌توان‭ ‬یافت‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬‮«‬خدای‭ ‬فراتر‭ ‬از‭ ‬خدا‮»‬‭ ‬سخن‭ ‬می‌گوید‭. ‬نویسنده‭ ‬برای‭ ‬آنکه‭ ‬شاهد‭ ‬دیگری‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬نگرش‭ ‬در‭ ‬الهیات‭ ‬مسیحی‭ ‬بیاورد،‭ ‬مفهوم‭ ‬‮«‬خدای‭ ‬بی‌نام‮»‬‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬الهیات‭ ‬رانر‭ ‬مثال‭ ‬می‌زند‭ ‬که‭ ‬منظور‭ ‬از‭ ‬آن،‭ ‬شناخت‌ناپذیری‭ ‬نهایی‭ ‬خداست‭.‬

فصل‭ ‬پایانی‭ ‬کتاب‭ ‬نیز‭ ‬تحت‭ ‬عنوان‭ ‬‮«‬برخی‭ ‬نکات‭ ‬مبهم‮»‬‭ ‬به‭ ‬طرح‭ ‬برخی‭ ‬پیچیدگی‌ها‭ ‬و‭ ‬پرسش‌ها‭ ‬پیرامون‭ ‬هایدگر‭ ‬و‭ ‬فلسفه‌اش‭ ‬می‌پردازد‭. ‬برای‭ ‬مثال،‭ ‬بحثی‭ ‬دربارۀ‭ ‬ترجمۀ‭ ‬آثار‭ ‬هایدگر‭ ‬مطرح‭ ‬می‌کند،‭ ‬به‭ ‬ارتباط‭ ‬هایدگر‭ ‬با‭ ‬ناسیونال‭ ‬سوسیالیسم‭ ‬می‌پردازد‭ ‬و‭ ‬رابطۀ‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬هایدگر‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬عرفان‭ ‬بررسی‭ ‬می‌کند‭.‬

‭ ‬این‭ ‬کتابِ‭ ‬خواندنی‭ ‬و‭ ‬آموزنده‭ ‬با‭ ‬ترجمۀ‭ ‬دقیق،‭ ‬باوسواس‭ ‬و‭ ‬کاملاً‭ ‬رسای‭ ‬آقای‭ ‬شهاب‌الدین‭ ‬عباسی‭ ‬که‭ ‬مترجمی‭ ‬توانا‭ ‬در‭ ‬زمینۀ‭ ‬متون‭ ‬فلسفی‭ ‬و‭ ‬دینی‭ ‬است،‭ ‬به‭ ‬فارسی‭ ‬برگردانده‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬خواندن‭ ‬آن‭ ‬به‌خصوص‭ ‬به‭ ‬علاقه‌مندان‭ ‬و‭ ‬دانشجویان‭ ‬الهیات‭ ‬جدید‭ ‬مسیحی،‭ ‬توصیه‭ ‬می‌شود‭.


یادداشت‌ها:

  1. اکثر‭ ‬مطالب‭ ‬داخل‭ ‬گیومه‭ ‬عموماً‭ ‬با‭ ‬دخل‭ ‬و‭ ‬تصرف‭ ‬در‭ ‬جمله‌بندی،‭ ‬از‭ ‬منبع‭ ‬زیر‭ ‬نقل‭ ‬و‭ ‬اقتباس‭ ‬شده‭ ‬است‭:‬
    • جان‭ ‬مک‌کواری (۱۳۹۷). هایدگر‭ ‬و‭ ‬مسیحیت‭. ‬ترجمۀ‭ ‬شهاب‌الدین‭ ‬عباسی‭. ‬تهران‭: ‬بنگاه‭ ‬ترجمه‭ ‬و‭ ‬نشر‭ ‬کتاب‭ ‬پارسه. (چاپ اول)
  2. آثار‭ ‬متعددی‭ ‬از‭ ‬مارتین‭ ‬هایدگر‭ ‬و‭ ‬دربارۀ‭ ‬مارتین‭ ‬هایدگر‭ ‬به‭ ‬فارسی‭ ‬ترجمه‭ ‬شده‌اند،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬ترجمۀ‭ ‬کاملِ‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬اثر‭ ‬او،‭ ‬یعنی‭ ‬‮«‬هستی‭ ‬و‭ ‬زمان‮»‬‭ ‬که‭ ‬دو‭ ‬ترجمۀ‭ ‬معروف‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬عبارتند‭ ‬از‭ ‬ترجمه‌های‭ ‬آقایان‭ ‬سیاوش‭ ‬جمادی‭ ‬و‭ ‬دکتر‭ ‬عبدالکریم‭ ‬رشیدیان‭.‬
    • مارتین‭ ‬هایدگر (۱۳۹۶). هستی‭ ‬و‭ ‬زمان‭. ‬ترجمۀ‭ ‬سیاوش‭ ‬جمادی‭. ‬تهران‭: ‬نشر‭ ‬ققنوس. (چاپ هفتم)
    • مارتین‭ ‬هایدگر (۱۳۸۹). هستی‭ ‬و‭ ‬زمان‭. ‬ترجمۀ‭ ‬عبدالکریم‭ ‬رشیدیان‭. ‬تهران‭: ‬نشر‭ ‬نی‭. ‬این‭ ‬کتاب‭ ‬به‭ ‬چاپ‭ ‬هفتم‭ ‬رسیده‭ ‬است‭.
  3. جان‭ ‬مک‌کواری‭ ‬کتاب‭ ‬ساده‌تر‭ ‬و‭ ‬خلاصه‌تری‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬معرفی‭ ‬مارتین‭ ‬هایدگر‭ ‬نوشته‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬مدخلی‭ ‬مناسب‭ ‬برای‭ ‬آشنایی‭ ‬با‭ ‬اندیشه‌های‭ ‬این‭ ‬فیلسوف‭ ‬نامی‭ ‬است‭. ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬مطالب‭ ‬داخل‭ ‬گیومه‭ ‬مربوط‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬دازاین‭ ‬و‭ ‬حقیقت،‭ ‬برگرفته‭ ‬از‭ ‬همین‭ ‬منبع‭ ‬با‭ ‬مشخصات‭ ‬زیر‭ ‬است‭:‬
    • جان‭ ‬مک‌کواری (۱۳۹۶). مارتین‭ ‬هایدگر‭. ‬ترجمۀ‭ ‬محمدسعید‭ ‬حنایی‭ ‬کاشانی‭. ‬تهران‭: ‬نشر‭ ‬هرمس. (چاپ سوم)
  4. دو‭ ‬اثر‭ ‬تألیفی‭ ‬زیر‭ ‬از‭ ‬بابک‭ ‬احمدی‭ ‬نیز‭ ‬طیف‭ ‬گسترده‌ای‭ ‬از‭ ‬موضوعات‭ ‬مهم‭ ‬فلسفۀ‭ ‬هایدگر‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بر‭ ‬می‌گیرند‭. ‬کتاب‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬فشردگی‭ ‬مطالب،‭ ‬خوش‌خوان‭ ‬و‭ ‬مطالعۀ‭ ‬آن‭ ‬لذت‌بخش‭ ‬است‭:‬
    • بابک‭ ‬احمدی (۱۳۸۲). هایدگر‭ ‬و‭ ‬پرسش‭ ‬بنیادین‭. ‬تهران‭: ‬نشر‭ ‬مرکز (چاپ دوم)
    • بابک‭ ‬احمدی (۱۳۸۲). هایدگر‭ ‬و‭ ‬تاریخ‭ ‬هستی‭. ‬تهران‭: ‬نشر‭ ‬مرکز (چاپ دوم)
  5. از‭ ‬آثار‭ ‬خود‭ ‬هایدگر‭ ‬در‭ ‬زمینۀ‭ ‬معنای‭ ‬متافیزیک‭ ‬دو‭ ‬کتاب‭ ‬زیر‭ ‬بسیار‭ ‬مهم‌اند‭ ‬که‭ ‬دومی‭ ‬همچنین‭ ‬شامل‭ ‬شرحی‭ ‬بر‭ ‬کتاب‭ ‬‮«‬درآمد‭ ‬به‭ ‬متافیزیک‮»‬‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬مورد‭ ‬واژۀ‭ ‬یونانی‭ ‬حقیقت‭ ‬و‭ ‬معادل‭ ‬آلمانی‭ ‬و‭ ‬فارسی‭ ‬آن،‭ ‬نگاهی‭ ‬به‭ ‬منبع‭ ‬نخست‭ ‬در‭ ‬زیر‭ ‬داشته‌ام‭.‬
    • مارتین‭ ‬هایدگر (۱۳۹۱). متافیزیک‭ ‬چیست؟‭. ‬ترجمۀ‭ ‬سیاوش‭ ‬جمادی‭. ‬تهران‭: ‬انتشارات‭ ‬ققنوس. (چاپ هفتم)
    • مارتین‭ ‬هایدگر (۱۳۹۶). درآمد‭ ‬به‭ ‬متافیزیک‭: ‬متن‭ ‬و‭ ‬شرح‭. ‬ترجمه‭ ‬و‭ ‬تحقیق‭: ‬دکتر‭ ‬انشاءاللّه‭ ‬رحمتی‭. ‬تهران‭: ‬سوفیا. (چاپ اول)