Free ebook download

تأملی در باب معنای دستگذاری در كليسا

ر بسياري از موارد، مسيحيان هنگام دعا براي يكديگر، بر روی هم دست می‌گذارند.

دیدگاه‌‌های شورای دوم واتیکان در مورد کلیسا

کلیسا چون آغلی درنظر گرفته می‌شود که تنها و یگانه در ورود به آن مسیح است…

ایران صفوی و تجربه میسیونرهای مسیحی در مورد تساهل و رد شدن – بخش سوم

راهبانی که در ایران بودند در فضای آزادی نسبی فعالیت داشتند…

ایران صفوی و تجربه میسیونرهای مسیحی در مورد تساهل و رد شدن – بخش دوم

دران کارملی نقل می‌کنند که چگونه شاه‌عباس در اوایل ژانویۀ ۱۶۲۰، در جشن تبرک آب برای ارامنه حضور یافت و …

ایران صفوی و تجربه میسیونرهای مسیحی در مورد تساهل و رد شدن – بخش اول

بخاطر رقابت و تخاصم صفویان با عثمانیها، سیاستِ نیم‌نگاه صفویان به غرب، به توسعۀ روابط فرهنگی-سیاسی ایران با غرب انجامید

كتاب امثال سلیمان گنجینه‌ای است غنی از نکات اخلاقی، تعلیمی و روحانی بسیار، و به عنوان یكی از نمونه‌های زیبای ادبیات حكمتی می‌تواند راهنمای مفیدی برای زندگی عملی مسیحیان باشد. در مورد ویژگیهای گوناگون كتاب امثال بسیار می‌توان سخن گفت، اما در این گفتارِ كوتاه می‌خواهیم نگاهی اجمالی به یكی دیگر از كاركردهای خاصی كه كتاب امثال می‌تواند داشته باشد، بیندازیم.

كتاب امثال را می‌توان منبعی غنی برای مشاورۀ مسیحی دانست و شبانان و مشاوران مسیحی می‌توانند برای مشورت دادن به اشخاص، از حكمت عمیقی كه در این كتاب نهفته سود جویند و بر اساس آن، رهنمودهای عملی و كاربردی بسیاری به ایمانداران بدهند. به علاوه، مطالعۀ این كتاب می‌تواند دركی عمیقتر از طبیعت انسان و ضعفها و نكات تاریك و روشن آن به خادمان مسیحی بدهد. كتاب امثال نگاهی نافذ به سرشت انسان دارد و در چارچوب یك جهان‌بینی الهی، رهنمودهایی اخلاقی و عملی برای داشتن یك زندگی موفق و سعادتمندانه در اختیار ما می‌گذارد. این كتاب نگاهی واقع‌بینانه به انسان دارد و ما را با ابعادی از وجودمان آشنا می‌سازد كه گاهاً برای خودمان نیز غریب می‌نماید، اما پس از اندكی تفكر و تعمق، به صحت ارزیابی آن پی می‌بریم. با این حال، این كتاب فقط جنبۀ توصیفی (descriptive) ندارد، بلكه راهکارهایی را نیز که با انجامشان به سر منزل مقصود می‌رسیم، به ما نشان می‌دهد و ملاكهایی برای رفتار اخلاقی درست در اختیار ما می‌گذارد، و بدین‌گونه واجد جنبه‌های هنجاری (normative ) نیز هست. در واقع این كتاب از چشم‌اندازی الهی كه مبتنی بر مكاشفۀ خداست به تفكر در مورد رفتارهای انسان می‌پردازد و سعی می‌كند نتایج و عواقب آن را تبیین كند و آنچه را كه برای سعادت و بهروزی انسان لازم است، به او بنمایاند. اما علاوه بر تمامی جنبه‌های فوق، این كتاب همچنین می‌تواند به عنوان منبعی غنی و الهام‌بخش برای مشاورۀ مسیحی مورد استفاده قرار گیرد، و شبانان و خادمان و مشاوران مسیحی می‌توانند با درك غنایی كه در این كتاب هست، از آن در مشاوره دادن به ایمانداران و راهنمایی آنها استفاده كنند. بدیهی است که خواننده نباید در پی آن باشد تا این كتاب را به عنوان یك كتاب دستورالعمل مشاوره مطالعه كند، اما آیات مختلف این كتاب چشم‌اندازهایی در مورد زندگی و اهداف آن و ضرورت در پیش گرفتن یك زندگی مسئولانه در اختیار ما می‌گذارد و به خدمت مشاوره‌ای ما عمق و غنای جدیدی می‌بخشد. اجازه بدهید در این مورد كمی بیشتر توضیح دهیم:

اگر یكی از اهداف مشاوره این باشد كه انسانها را برانگیزاند تا در مورد نتایج و عواقب رفتار خود تفكر كنند و بعد دست به انتخاب بزنند، كتاب امثال كتابی‌ست كه در آن آیات بسیاری در مورد لزوم تفكر در رفتار و بررسی عواقب آن وجود دارد. در واقع از نظر كتاب امثال، شخص حكیم كسی‌ست كه با تفکر در مورد رفتار و عملكرد خود، قدمهای خویش را می‌سنجد و راههای خود را درك می‌كند (۱۴:‏۸ و۱۵)، در حالی که شخص احمق و نادان، فاقد تمامی این ویژگیهاست. یكی از اهداف عمدۀ این كتاب آن است كه انسانها را تشویق كند تا بدانند که خدایی هست كه حاضر و ناظر بر اعمال آنهاست و آنها را می‌سنجد و سزا می‌دهد (۲۴:‏۱۲)، و اینکه خدا انگیزه‌ها و نیات پنهان انسانها را می‌بیند (۱۶:‏۲؛ ۱۷:‏۳)، بنابراین آنها باید مواظب رفتار و انگیزه‌های خود باشند. سپس سعی می‌كند نشان دهد كه نظمی اخلاقی بر جهان حاكم است كه اگر آن را درست درك كرده، بر اساس آن رفتار كنیم، در این جهان بهروز و سعادتمند خواهیم بود، و در غیر این صورت، سیه‌روزی و ناكامی در انتطارمان خواهد بود. البته در مورد اینكه در صورت در پیش گرفتن یكی از این دو روش سرنوشت ما در جهانِ دیگر چه خواهد شد، كتاب امثال به صراحت سخن نمی‌گوید، اما در مورد نتایج روشی كه در این جهان برمی‌گزینیم، به صراحت هشدار می‌دهد.

كتاب امثال به ما اندرز می‌دهد كه «ساده‌لوحی خود را ترك كنید كه خواهید زیست و در طریق فهم گام بردارید» (۹:‏۶) و شخص عاقل كسی‌ست كه با دانش عمل كرده (۱۳:‏۶)، راههای خود را درك می‌كند. امثال، حكمت و دانایی را امری اکتسابی می‌داند (5:8) که نتیجۀ نگریستن در نظم هستی و توجه به حقایقی‌ است كه خدا در كلام خود به انسان مكشوف كرده است (20:1؛ 6:6-8 ). اما یكی از منابع كسب این درك و فهم و بصیرت، كه انسان به واسطۀ آن می‌تواند خود را بشناسد و اعمال خود را سامان دهد، عقلانیتی است كه در درون انسان نهفته، و انسان باید آن را كشف كند و به كار گیرد: «مشورت همچون آبی است عمیق در دل انسان، مردی فهیم خواهد كه آن را بیرون كشد» (5:20). بینشی كه در این آیه وجود دارد، بی شباهت به روش مراجع محوری راجرز نیست. در نظام روان‌درمانی كارل راجرز این دیدگاه مطرح می‌شود كه انسانها در درون خود دارای ظرفیت و عقلانیت و قابلیتهای لازم برای حل مشكلات خویشند و این وظیفۀ مشاور است كه به آنان كمك كند تا این منابع و قابلیتها را كشف كرده، در جهت حل مشكلات خود به كار گیرند. بنا بر این آیه شخص فهیم كسی است كه مشورت یا راه‌حلهایی را كه در عمق دلش وجود دارد، همچون آبی عمیق كه در دل چاهی قرار دارد، بیرون می‌كشد و از آن استفاده می‌كند. در امثال ۲۰:‏۲۷ نیز می‌خوانیم: «روحِ آدمی چراغ خداوند است كه اعماق وجود او را می‌كاود». در این آیه روحی كه خدا در درون انسان نهاده است به چراغی تشبیه شده كه می‌تواند اعماق وجود او را بكاود و وضعیت واقعی‌اش را به او نشان داده، راهنمای مطمئنی در ارزیابی رفتارهایش باشد. بنابراین، در كنار نظمی كه در جهانِ بیرون قابل مشاهده است و رخدادهایی كه حقایق بسیاری را می‌توانند به انسان بیاموزند، و نیز در كنار احكام الهی و حقایق مكاشفه شده از سوی خدا (۱:‏۲۳-۳۳؛ ۲:‏۶)، انسان از منابع درونی‌ای برخوردار است كه به واسطۀ آنها می‌تواند خود را بكاود و ارزیابی كند. این منابع درونی همچنین عقلانیت لازم برای حل مشكلات و در پیش گرفتن طریق درست در زندگی را در اختیار او می‌گذارند.

در كل امثال كتابی‌ست كه انسان را به خودشناسی و ارزیابی افكار و انگیزه‌هایش فرا می‌خواند و از او می‌خواهد تا پیوسته در اعمال و رفتار خود و نتایج حاصله از آن تفكر نماید. اما در تحقق این امر، ترس خدا یعنی در نظر گرفتن خدا در همۀ شرایط و درك جدی حضور او در هستی ما و در كل كائنات، عاملی‌ست كه این خودآگاهی و ارزیابی را معنادار كرده، به آن عمق تازه‌ای می‌بخشد (۱۵:‏۳؛ ۲۴:‏۱۱و۱۲). درك حضور دائمی خدا موجب می‌شود تا پیوسته مراقب افكار و اعمال خود باشیم. این ترس از خدا را کتاب امثال سرآغاز دانش می‌داند (۱:‏۷) كه انسان را به حیات رهنمون می‌شود (۱۹:‏۲۳) و چشمۀ حیات است (۱۴:‏۲۷). 

در سطور فوق اشاره كردیم كه کتاب امثال از انسان دعوت می‌كند تا در مورد انگیزه‌ها و اعمال خود تفكر كند و نشان می‌دهد که شخص عاقل كسی‌ است كه قدمهای خود را می‌سنجد (۱۴:‏۱۵). با این حال این احتمال را هم در نظر می‌گیرد كه بسیاری اوقات، حتی در صورت خودكاوی و ارزیابی طریقهای خود، ممكن است انسان دچار خودفریبی شده، نتواند ارزیابی درستی از وضعیت خود داشته باشد و حتی ممكن است در مورد حقایقی كه به شخص خودش مربوط می‌شوند، چشمان خود را ببندد. این نگرش واقع‌بینانۀ امثال، ریشه در درك آن از طبیعت سقوط كردۀ انسان و اثرات مخرب گناه بر همۀ ابعاد وجودی انسان دارد. امثال خاطرنشان می‌كند كه ممكن است همۀ راههای انسان در نظر خودش راست باشد اما خداست كه دلها را می‌آزماید و می‌تواند ناراستی وی را به او نشان دهد (۲۱:‏۲). شاید راهی در برابر انسان باشد كه به نظر راست آید اما عاقبت به مرگ انجامد (۱۶:‏۲۵) و در مواردی كه انسان قادر به دیدن طریقها و وضعیت واقعی خودش نیست، خداست كه می‌تواند او را متوجه شرایط واقعی‌اش گرداند.

همان‌گونه كه اشاره شد، یكی از اهداف مشاوره، مواجه ساختن فرد با نتایج رفتارهایش است تا فرد از انجام آنچه به او آسیب می‌زند، اجتناب ورزد. كتاب امثال به شكلهای مختلف و با استفاده از تمثیل، استعاره، تضاد و اغراق، و در قالب مثلهای كوتاه خواننده را متوجه خطراتی می‌سازد كه انتخابهای گوناگون می‌توانند برای او رقم بزنند. برای مثال، آیات بسیاری در مورد زنا و روابط نامشروع و عواقب هولناك آن بر زندگی انسان در این كتاب وجود دارد (نگاه کنید به ۵:‏۲-۱۵؛ ۶:‏۲۴-۳۵) و نتایج مخرب و جبران‌ناپذیر این عمل به گونه‌ای روشن و تأثیرگذار بیان می‌شود. آیات بسیاری نیز به موضوع خشم و عدم کنترل آن (به عنوان مثال، رجوع کنید به ۱۲:‏۱۶؛ ۱۴:‏۲۹؛ ۱۹:‏۱۱)، کاهلی و عواقب آن (۱۹:‏۱۵ و ۲۴:‏۳۰-۳۴)، مستی و میخوارگی (۲۰:‏۱؛ ۲۳:‏۲۰) و دیگر ضعفها و گناهان و رذایل اخلاقی اختصاص داده شده است. 

نکته جالب دیگری که در کتاب امثال وجود دارد این است که اگرچه بر اساس جهان‌بینی الهی، این کتاب حسن و قبح ذاتی برای اعمال اخلاقی قائل است اما در بسیاری از موارد اعمال انسان و نتایج آن بگونه‌ای مطرح می‌شوند که حتی در صورت عدم باور به جهان‌بینی الهی و صرفاً با نگریستن به جهان خلقت و رخدادهای آن می‌توان به نتایج روشنی رسید. به عبارت دیگر کتاب امثال بر اساس الهیات خلقت و مکاشفه عمومی، وجود یک نظم اخلاقی جهان‌شمول را در جهان مفروض می‌گیرد و با در نظر گرفتن سود و زیانی که رفتارهای مختلف انسانی می‌تواند داشته باشد، از انسان دعوت می‌کند که به قانونمندیهای حاکم بر جهان احترام بگذارد تا به سلامت به سر منزل مقصود برسد.

در كتاب امثال همچنین آیات بسیاری به موضوع زبان و اهمیت و نتایج به كارگیری نادرست آن اختصاص یافته است. زبان و گفتار ارج و منزلتی والا در كتاب‌مقدّس دارد و كتاب امثال نیز بر نقش مهم زبان در زندگی اجتماعی و روحانی تأكید می‌كند. در واقع از دیدگاه امثال یكی از ملاكهای تمایز انسانِ حكیم و عاقل از انسانِ جاهل و نادان نحوۀ سخن گفتن و حتی سكوت آنان است، آنگاه كه سكوت و كم‌گویی یا گزیده‌گویی نشان‌دهندۀ حكمت و عقلانیت انسانهاست (برای مثال نگاه کنید به ۱۰:‏۸و۱۴؛ ۱۴:‏۲۳؛ ۱۵:‏۲۸). از نظر کتاب امثال، «مرگ و زندگی در قدرت زبان است» (۱۸:‏۲۱) و «آن كه مراقب زبان خویش است، مراقب جان خویش است» (۱۳:‏۳).

كتاب امثال در مورد تربیت فرزندان نیز نکات مهمی را بیان می‌كند و در مجموع، تربیتی سختگیرانه را در مورد كودكان پیشنهاد می‌كند و در پیش گرفتن چنین رویه‌ای را برای آیندۀ فرزند حیاتی می‌داند (۲۹:‏۱۵-۱۷). اگر چه برخی آیات امثال در مورد تربیت فرزندان ممكن است برای ما سختگیرانه به نظر برسند (البته در مورد تربیت فرزند باید دیگر قسمتهای كتاب‌مقدّس را نیز مد نظر قرار داد)، اما با توجه به خشونتهایی كه در سالیان اخیر در بین كودكان و نوجوانان جوامع غربی دیده می‌شود، یعنی در جوامعی كه بر روی تساهل و آسان‌گیری در مورد تربیت كودكان تأكید می‌شود، روانشناسان و جامعه‌شناسان را به این نتیجه رسانده است كه فقدان انضباط و تنبیه جدی در تربیت كودكان در سنینی كه در شكل‌گیری شخصیت انسان بسیار اهمیت دارند باعث می‌شود تا عواملی چون خویشتنداری و ارزشهای اخلاقی در آنها تثبیت نگردد. حوادثی چون تیراندازی در مدارس آمریکا، ازدیاد جرم و جنایت در نوجوانان، و بسیاری از ناهنجاریهای رفتاری و اجتماعی معاصر تا حدی نتیجۀ در پیش گرفتن تربیتی آسان‌گیرانه است كه هیچ‌گونه سختگیری و انضباط و تنبیه را در تربیت كودكان جایز نمی‌داند.

كتاب امثال همچنین در مورد اهمیت خویشتنداری و اینكه انسان باید بتواند بر شخصیت و رفتارهای خود تسلط داشته باشد، تأكید می‌كند. از نظر امثال، «شخص دیرخشم از دلاور بهتر است، و آن كه بر نفس خود مسلط باشد از فاتحِ شهر برتر» (۱۶:‏۳۲) و نیز«آن كس كه بر نفس خود مسلط نباشد شهری بی حصار را مانَد كه بدان رخنه كرده باشند» (۲۵:‏۲۸). آیۀ اخیر از تمثیلی تكان‌دهنده برای نشان دادن اهمیت كنترل نفس و تسلط بر خویشتن استفاده می‌كند: همان‌گونه كه شهری كه حصار ندارد نیروهای مختلف می‌توانند وارد آن شوند و آن را تحت كنترل خود درآورند، انسانی نیز كه بر خویشتن تسلط ندارد، شاهد این است كه حوادث و انسانها و عوامل گوناگون چنان او را بهم می‌ریزند كه نمی‌تواند رفتار خود را مدیریت كند و پیوسته از این سو به آن سو كشیده می‌شود. در مبحث سلامت روان در روانشناسی معاصر نیز یكی از ملاكهای سلامت روان، توانایی اشخاص در كنترل رفتار و احساساتشان است.

در مجموع كتاب امثال گنجینه‌ای غنی از رهنمودهای عملی در اختیار خادمان و شبانان و مشاوران مسیحی قرار می‌دهد كه با استفاده از آن می‌توانند خدمت مشاوره‌ای خود را غنی‌تر سازند و بینش خود را در مورد انسان و پیچیدگیهای روانِ آدمی گسترش دهند. این كتاب همچنین منبعی برای تفكر در مورد سؤالات بنیادینی است كه انسانها با آنها روبه‌رو می‌شوند، و ما را با حكمت نابی كه از كورۀ قرنها تجربۀ عملی سرافراز بیرون آمده است، آشنا می‌سازد. مطالعۀ كتاب امثال می‌تواند خدمت مشاوره‌ای خادمان مسیحی را مؤثرتر و كارآمدتر گرداند و همواره یكی از منابع الهام‌بخش برای مشاوران مسیحی در مواجهه با مراجعان مختلف باشد.

از سوی دیگر تشویق ایمانداران به مطالعۀ مرتب این كتاب و تفكر و تعمق پیوسته در مورد آن می‌تواند به آنان در بسیاری از عرصه‌های زندگی مدد رساند و آشنایی با حكمت عملی این كتاب و بینش عمیق آن در مورد زندگی می‌تواند راهنمایی مفید برای آنان باشد. به عنوان رهنمودی عملی می‌توان این برنامۀ عملی را برای مطالعۀ کتاب امثال اجرا كرد: كتاب امثال شامل 31 باب است و یك ایماندار می‌تواند روزی یك باب از این كتاب را مطالعه كند و در مورد آن به تفكر و تعمق بپردازد. بدین‌سان در مدت یك ماه مطالعۀ این كتاب به پایان می‌رسد و یك ماه مطالعۀ این كتاب همراه با تفكر و تعمق و دعا می‌تواند تغییرات بسیاری در تفكر و شخصیت یك ایماندار به وجود آورد.